Gozo jest bardzo często nazywana mniejszą siostrą Malty. Wyspa jest oazą spokoju, pełna melancholii. Jest wymarzonym miejscem dla amatorów wiejskiego stylu odpoczywania. Maltańska nazwa wyspy to Għawdex. Nazwali ją tak Arabowie. Po arabsku Għawdex oznacza "radość". Obecna powszechnie używana nazwa "Gozo" jest tłumaczeniem arabskiej nazwy wyspy na język kastylijski.


Foto: Prom na kanale między Maltą a Gozo; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

Wyspa jest o wiele mniejsza od Malty, na powierzchni 67 km2 żyje blisko 25 tysięcy osób. Większość wyspy pokrywa płaskowyż, poprzecinany pasmami niskich wzgórz, z których największy Ta'Kuljat wynosi się na wysokość 180 metrów nad poziomem morza. Zwiedzając wyspę warto zwrócić uwagę na rozciągnięte między osadami pola uprawne. Mieszkańcy wyspy mając ograniczony teren pod uprawę, wykorzystali nawet bardzo pochyłe zbocza, wzmacniając je tylko kamiennymi murkami.


Foto: Pejzaż Gozo; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

Na Gozo dostać się można z Malty albo promem z Cirkewwy, albo helikopterem z lotniska Luqa. Przeprawa promowa trwa ok. 25 min. Obsługują ją statki firmy Gozo Channel Company Ltd. Bilet na prom można od razu kupić w dwie strony. A to dlatego, że przy zorganizowanej wycieczce jeden dzień na zwiedzenie wyspy w zupełności wystarczy.

Co warto zobaczyć, czyli wycieczka po Gozo

MĠARR
Prom przypływa do jedynego portu na wyspie w miejscowości Mġarr. Na wysokim wzniesieniu nie można niezauważyć Fortu Chambray. Zbudował go za własne oszczędności w 1749 rok ostatni Wielki Admirał zakonu Jacuqes de Chambray. Była to jedna z ostatnich budowli warownych wziesiona przez Kawalerów Maltańskich. Jej obronność została sprawdzona blisko 50 lat później, podczas najazdu Napoleona. Od kiedy Malta przeszła pod panowanie brytyjczyków, fort był garnizonem. Tuż obok podziwiać można neogotycki kościół wielkości katedry - Our Lady of Lourdes.
25


Foto: Port w Mġarr, z tyłu Fort Chambray; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

GĦAJNSIELEM
Turystom, których interesują budowle sakralne, polecam Old Parish Church. Przy drodze w kierunku Victorii, w starym gospodarstwie, zapoznać się można z dziedzictem wyspy - Gozo Heritage. Zgromadzona kolekcja muzealna może nie jest okazała, ale warto zawitać do tego miejsca, aby przybliżyć sobie życie mieszkańców Gozo. 250m dalej, po drugiej stronie ulicy, znajduje się Santa Ċilja Tower (wieża strażnicza). Bardzo podobna, ale znacznie ważniejsza strategicznie jest wieża strażnicza Mgarr ix-Xini Tower, położona ok. 1,5 km na południe, nad samym brzegiem, na wysokim klifie.
25,42,43

XEWKIJA
Jadąc z Għajnsielem w lewo docieramy do miejscowości Xewkija. Jedynym zabytkiem którym może się poszczycić wioska jest kościół z trzecią co do wielkości na świecie niepodpartą kopułą - The Rotunda Church (Xewkija Dome). Budowę rozpoczęto w 1952 roku. Całość sfinansowali mieszkańcy (także ci mieszkający na obczyźnie). W bocznej kapliczce wystawiono zabytkowe rzeczy, pozostałości po wcześniejszym XVII-wiecznym kościele, który stał w tym miejscu.
42,43


Foto: Xewkija Dome; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

VICTORIA (RABAT)
Mieszkańcy miasta raczej używają starej nawy Rabat (co oznacza przedmieście). Nazwa Victoria obowiązuje od 1887 roku, kiedy to królowa Victoria nadała osadzie prawa miejskie. Historia Rabatu dotyczy raczej wzgórza, a w późniejszym okresie cytadeli. Pierwszymi osadnikami zajmującymi strategiczne miejsce w okolicy byli Kartagińczycy (świadczą o tym znalezione inskrypcje w języku punickim). Teren dzisiejszej cytadeli ufortyfikowali Rzymianie. Pozostałości po Arabach jest niewiele, z okresu ich panowania nad wyspą pochodzą tylko wąskie uliczki starego miasta. Spacer po stolicy rozpoczynamy na Triq-ir Repubblika. Po lewej stronie idąc w górę warto wstąpić do jednego z nielicznych ogrodów w całym archipelagu - Villa Rundle Gardens (ogrody założone w 1912 roku przez uwczesnego gubernatora). Trochę wyżej stoją m.in. dwie opery (Aurora, Astra) oraz XIX-wieczny pałac biskupa (Bishop's Palace). 100 metrów dalej, po lewej stronie dochodzimy do głównego placu miasta - Pjazza Independenza, potocznie przez mieszkańców nazywany placem spotkań (It-Tokk) z licznymi straganami, sklepikami. Jest tutaj punkt informacji turystycznej, w której zaopatrzyć się możemy w przewodniki i ulotki w języku angielskim. Tuż obok stoi barokowy budynek, który w latach 1733-1738 był wykorzystywany jako miejscowy parlament (Banca Giuratale). Obecnie jest to budynek administracji. Na wprost stoi kościół St. James the Apostle (przebudowany w latach 80-tych XX wieku z powodu zapadania się fundamentów). Skręcając w lewo dojdziemy do mniejszego placu Pjazza San Gorg z St. George's Basilica. Kościół pochodzi z 1678 roku, częściowo przebudowany w latach 20-tych XIX wieku. Koniecznie trzeba wejść do środka, aby podziwiać sufit - kopię kopuły Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Za bazyliką zaczyna się stare miasto (Il Borgo). Jeżeli mamy więcej czasu zachęcam do spaceru krętymi uliczkami.
wszystkie autobusy

CYTADELA (GRAN CASTELLO)
Po drugiej stronie placu niepodległości znajduje się początek trasy na cytadelę. W teatrze Citadel warto obejrzeć spektakl "Gozo 360 stopni" (25min). Jest to audiowizualna, historyczna prezentacja dziejów wyspy. Następnie stromą uliczką Telgha Tal-Belt idziemy na szczyt. Cytadela została wybudowana po Wielkim Oblężeniu (XVII wiek), prawdopodobnie zaprojektowana przez architekta papieskiego Laparellego. Warto tutaj spędzić więcej czasu. Na wprost bramy głównej, przy Pjazza Katidral, zwiedzić możemy Katedrę, w której modlił się nasz rodak papież Jan Paweł II. Na pamiątkę tego wydarzenia przed wejściem wzniesiono pomniki.


Foto: Pjazza Katidral & Gozo Cathedral; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

Katedrę zbudowano w latach 1697-1711. Zaprojektował ją Lorenzo Gafa. Z braku środków nigdy jej nie dokończono. Za rogiem można zwiedzić Cathedral Museum, w którym zgromadzono bogatą kolekcję kościelnych sreber, a nawet powóz biskupa. Po prawej stronie od katedry znajduje się Museum of Archaeology (muzeum archeologiczne). Wystawione eksponaty pochodzą z czasów od neolitu aż do średniowiecza. Po lewej stronie od wejścia mieszczą się lochy - The Old Prisons, a obok więzienia stoi zabytkowy budynek sądu Courts of Justice. Idąc prosto w górę wzdłuż katedry mijamy po lewej stronie Museum of Folklore (kolekcja wiejskiego stylu życia na Gozo), a po prawej już za katedrą, Natural Science Museum. Obchodząc wały obronne dookoła, dochodzimy do zbrojowni Armoury oraz Natural History Museum (wystawa zbiorów fauny i flory). Z cytadeli w pogodny dzień widać prawie całą wyspę. Doskonały punkt fotograficzny z panoramą wyspy.


Foto: Widok z Cytadeli na górę Is-Salvatur; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

TA' PINU
Po opuszczeniu Victorii kierujemy się w kierunku miejscowości Għarb (3km). Po drodze po lewej stronie szosy warto zatrzymać się aby sfotografować pozostałości rzymskiego akweduktu.


Foto: Pozostałości rzymskiego Akweduktu; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

Tuż przed osadą po prawej stronie widać okazałą Bazylikę Ta' Pinu. Jest to narodowa świątynia Malty. Od 1883 roku jest miejscem pielgrzymek. Podobno za sprawą cudownego ozdrowienia kilku osób. Świątynia jest warta odwiedzenia ze względu na swoją architekturę. W latach 20-tych XX wieku Bazylikę powiększono z uwagi na liczne odwiedziny wiernych. Stary obiekt jest wtulony w nowe wnętrze. Wspaniały ołtarz. Kobietom wolno wejść tylko w okryciu!
61,91


Foto: Bazylika Ta' Pinu; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

GĦARB
W samym centrum osady Għarb, przy głównym placu stoi Church of the Visitation (Nawiedzenia NMP). Zbudowano go w latach 1699-1729 w stylu barokowym. Kościół wyróżnia się żółtą fasadą oraz dwiema dzwonnicami, często porównywanymi do skrzydeł motyla. Jest to część średniowiecznego placu, przy którym spotkać można jedną z największych atrakcji na wyspie - czerwoną angielską budkę telefoniczną. Jest to stały punkt wycieczek.


Foto: Għarb Parish Church; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

Tuż obok mieści się Museum of Folklore. Jest to tradycyjny dom mieszkańca Gozo przerobiony na muzeum. Zwiedzającym udostępniono dużo ciekawych przedmiotów użytku codziennego, m.in. starą maszynę drukarską, wóz pogrzebowy, narzędzia rolnicze, beczkowóz używany przez strażaków, maszyny tkackie. Przy drodze w kierunku San Lawrenz znajduje się Ta' Dbiegi Craft Village, mała wioska skupiająca sklepiki z rękodziełem. Można tutaj kupić wszystko - od wyrobów alkoholowych (polecam likier Gozo Bajtar), przez lokalną ceramikę, obrazy, statuetki, po wyroby wełniane i skórzane.
1,2,91

DWEJRA BAY
Jadąc dalej uliczką w dół (biały drogowskaz na DWEJRA) docieramy małego skupiska domów, zwanych Qawra. Zjeżdżając po lewej stronie widać znaną już z krajobrazów Gozo wieżę strażniczą Qawra Tower. Gdy tylko wysiądziemy z autobusu warto zająć sobie miejsce w kolejce na łódkę, która zawiezie nas do Azure Window (Lm2.00). Startujemy z miejsca zwanego kraterem Inland Sea, do którego woda morska wlewa się poprzez małe szczeliny. Będziemy przez nie przepływać w drodze do Lazurowego Okna.
91


Foto: Azure Window; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

MARSALFORN
Jadąc z Dwejra Bay przez Żebbuġ do Marsalforn, zjeżdżając w dół ku zatoce mijamy po lewej stronie Salt Pans (miejsca skąd mieszkańcy wyspy czerpią sól).


Foto: Salt Pans; Autor: Dominik Chrzanowski, © 2007

Marsalforn leży nad płytką zatoką. To typowy kurort pełen wczasowiczów. Warto tutaj przyjechać na obiad. Tuż przy promenadzie jest nieco kamienista plaża, z dużą ilością barów i restauracji. Można się tutaj zrelaksować przed dalszym zwiedzaniem wyspy. Miasteczko jest znane bardziej nurkom, z dobrych warunków do uprawiania tego sportu.
21

XAGĦRA
Na przedmieściach Xagħra (3km od Xewkija, 3,5km od Marsalforn) uwagę turystów przyciąga prehistoryczna świątynia Ġgantija Temple. Jest to neolityczny kompleks świątynny - najstarsza na świecie wolno stojąca budowla z kamienia. W tej samej miejscowości podziwiać można odrestaurowany wiatrak Ta' Kola Windmill (1725 rok). Xagħra ma jeden z najładniejszych rynków na wyspie, dlatego warto też tutaj zawitać. Zapalonym grotołazom polecam Xerri's Grotto. W domu mieszkalnym przy okazji wykopu piwnicy odkryto grotę z licznymi stalaktytami i stalagmitami (wstęp Lm1.00). W mieście znajduje się również Toy Museum (muzeum zabawek). Jednak odwiedziny tego miejsca to przede wszystkim frajda dla dzieci.
64,65

RAMLA BAY
Około 1,5km na północ, jadąc w kierunku plaży Ramla Bay (najładniejsza na Gozo), dotrzeć można do Calypso's Cave. Na zboczu klifu znajduje się labirynt jaskiń. Po osunięciu się części skał zamknięte dla zwiedzających. Według legendy, była to kryjówka nimfy Calypso oraz mitologicznego Odyseusza. Największe wrażenie na turystach robi jednak sam widok ze szczytu. Można również zejść na dół na piaszczystą plażę. Wspaniałe miejsce do nurkowania.
42


Informacje od kursach promów:
Rozkład kursów (28.05 - 24.06)
Rozkład kursów (25.06 - 23.09)
Rozkład kursów (24.09 - 04.11)
Rozkład kursów (05.11 - 27.05)

Informacje o cenach biletów:
Ceny biletów na prom

Informacje o wyspie Gozo:
www.gozo.gov.mt
www.discovergozo.com.mt

Informacje o autobusach:
www.gozo.gov.mt